Z popularnością trójkolorowej kokardy konkurować mogła tylko czerwona czapka frygijska. Symbol wyzwolonego niewolnika, ale i wyzwolonej Republiki (w takim charakterze zjawiła się na rzymskich monetach po zabójstwie Cezara) – do rewolucyjnej Francji dotarła za pośrednictwem renesansowej erudycji. Byłoby niesłuszne upatrywanie w czapce frygijskiej „czystego sankiulotyzmu”. Bo nim zaczęła się upowszechniać – od połowy 1791 – jako sankiulockie nakrycie głowy, była już modna jako symbol: na medalach, dekoracjach, częściach garderoby. W okresie swych największych sukcesów wdzierała się dosłownie wszędzie: figuruje na fajansach, meblach, szyldach sklepowych, kalendarzach, zabawkach, tabakierkach, naramiennikach, wachlarzach, pisankach wielkanocnych, papierach urzędowych i banknotach… W marcu 1792 r. „Les Revolutions de Paris” donoszą, że w Paryżu ulice, miejsca promenad, teatry, sale klubowe wyglądają jak pole maków! Gazeta nie jest zresztą zachwycona powodzeniem czerwonych czapek; zaleca, by „poprzestawać na trójkolorowej kokardzie”, czapki zaś frygijskie nakładać jedynie w momentach zagrożenia. To się wiąże z faktem, że czapka rychło się stała symbolem nie tylko sankiulockiej równości, ale i suwerenności ludowej. Próbowano zatem reglamentować jej noszenie, zabraniać go „arystokratom i moderantom” i określać, kiedy wolno czapkę nakładać (jedna z paryskich sekcji oburzyła się na tych, którzy tańczą z tym emblematem Wolności na głowach). „Profanatorzy” czerwonej czapki byli ścigani, maltretowani, karani; okrutną obelgą było powiedzieć komuś, że jest łotrem niegodnym noszenia czapki frygijskiej. Ale burżuazja nigdy nie gustowała w tym sankiulockim symbolu. Wiosną 1794 r., gdy ruch sankiulocki tracił rozmach, burżuazyjne gazety ironizowały na temat „kardynalskich” nakryć głowy, pisano o szkaradzieństwie tej mody („zdawała się ona do rozwodu Wolności z dobrym smakiem”).

Jan Baszkiewicz, Świat wartości i symboli, „Odra” 1986, nr 3, s. 11-20.

Fot. Jeanne-Louise (Nanine) Vallain (1767-1815), Wolność, 1794.

12814652_1076271472410380_10257174329395057_n