2 lipca 1778 roku, zmarł w Ermenonville, apostoł demokracji i duchowy ojciec Rewolucji Francuskiej – Jan Jakub Rousseau. Kilka dni temu obchodziliśmy kolejną (304) rocznicę urodzin Mistrza Jana Jakuba. W dniu dzisiejszym, w samotności i głębokiej zadumie, przeżywamy tym razem kolejną rocznicę jego śmierci. Rousseau spoczął na „wyspie topoli” pośrodku jeziorka – do jego grobu ciągnęły pielgrzymki z całego świata. Była tu Maria Antonina, Józef II i przyszły hebertysta, „mówca ludzkości”, Anacharsis Cloots, dotarł również Karamzin. Wiele lat później, do pustego już grobu w Ermenonville przyjedzie Napoleon, wówczas pierwszy konsul. Wcześniej, we wrześniu 1792 roku do Zgromadzenia Narodowego wpływa wniosek o przeniesienie zwłok Rousseau z Ermenonville do Panteonu, gdzie znalazły się już wcześniej zwłoki Woltera. Ten wniosek o panteonizację, jak to wówczas określano, nie znajduje natychmiastowej aprobaty. Sprawa upada, by wrócić trzy lata później, w okresie dyktatury jakobińskiej. Ustalona zostaje data i ceremoniał uroczystej procesji z Ermenonville do Paryża, w stylu podniosłego, ludowego święta. Uchwała zastrzega jednak, że na zewnątrz zbyt już ponurego gmachu, wśród topoli stanie popiersie Jana Jakuba… Panteonizacji nie dokonali jednak jakobini. Robespierre, który do końca życia w chwilach wolnych od posiedzeń Komitetu Ocalenia Publicznego lubił przechadzać się samotnie, w lasku, szukając miejsc ustronnych, najbardziej zbliżonych do natury, nie mógł wziąć udziału w uroczystej ceremonii ku czci swego umiłowanego przewodnika duchowego. Uroczystość odbyła się już po termidorze, 9 października 1794 roku. W 1821 roku, kiedy restauracja utworzyła z Panteonu na powrót kościół świętej Genowefy, zwłoki Rousseau i Woltera zostały przeniesione, na polecenie rządu Ludwika XVIII, do podsieni poza miejscem poświęconym. W 1897 roku zostały otwarte trumny przez urzędową komisję w związku z ponownym utworzeniem Panteonu. W 1962 roku, w 250. rocznicę urodzin Jana Jakuba raz jeszcze pojawił się apel publiczny o przeniesienie ich na powrót do Ermenonville, na „wyspę topoli”…

13428489_1138039946233532_6210498619774217709_n